Op bezoek bij een hippe Belgische werkgever

Op bezoek bij een hippe Belgische werkgever

| Tijd: 10 minuten

Gisteren reed ik richting Brussel. Twee mensen had ik uitgenodigd om met mij mee te gaan. De één HR directeur bij een behoorlijk groot bedrijf, de ander directeur van evenementen-organisatie. We delen met elkaar dat het anders kan: dat je organisaties anders kan én eigenlijk ook anders moet inrichten. Alledrie zijn we van mening dat de meeste organisaties veel kansen laten liggen om de talenten en het potentieel van mensen echt ten volle te benutten. Juist daarom gaan we naar de ‘stad van manneken pis’ om met eigen ogen te zien, hoe notabene een Belgische overheidsorganisatie, daar al meer dan tien jaar zeer succesvol mee bezig is.

We gingen vroeg op weg en in de ochtendspits van Brussel dwaalden mijn gedachten af naar Finext. Een organisatie die ik, vanuit mijn rol als organisatie coach, kort daarvoor had mogen begeleiden. Deze unieke financiële dienstverlener uit Den Haag werkt ook al jaren op een zeer vernieuwende manier. Ik vroeg mij af in hoeverre ik overeenkomsten ging ontdekken tussen Finext en de organisatie waar we naartoe onderweg waren. Finext heeft als bedrijfsmotto: ‘Eenvoud werkt echt’. Dat is niet zomaar een willekeurig gekozen slogan. Deze organisatie ademt eenvoud en past juist daarom vernieuwende manieren van organiseren toe.

Voor Finext is de Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler en zijn bedrijf Semco een belangrijke inspiratiebron geweest. Ook zij zijn, net als hun inspirator, van mening dat het belangrijk is dat 95% van de mensen elke dag hun bed uitkomen en zin hebben om aan hun werkdag te beginnen. Eenvoudigweg omdat ze goed doen en goed bezig zijn met hun vak. Ze zijn van mening dat je, als je deze intrinsieke motivatie van mensen als vertrekpunt neemt, dan heel veel zaken – zoals controle en management – niet meer nodig hebt en weg kan laten. Dat is wat Finext doet.

Een voorbeeld daarvan is dat medewerkers zelf kiezen hoe laat ze aan hun werkdag beginnen en zelf – in overleg met hun collega’s – hun eigen salaris bepalen. Ja, je leest het goed! Ze werken met zelfsturende teams van circa acht mensen, waarbij ieder team volledig verantwoordelijk is voor een stukje van het bedrijf. Denk aan domeinen zoals: klanten, financiën, producten en diensten en zelfs collega’s aannemen. Deze uitgangspunten zijn ook binnen de organisatie van Ricardo Semler terug te vinden. De Belgische FOD Sociale Zekerheid, vergelijkbaar met ons Ministerie van Sociale Zaken, heeft zich ook door Ricardo Semler laten inspireren.

Home at Work & Work at Home
Het motto van de FOD, met een mond vol ‘Federale Overheids Dienst’, is ‘Home at Work & Work at Home’. De circa 1100 medewerkers komen op kantoor om te socializen, cursussen te doen, yoga te beoefenen en cappuccino’s te drinken. Want effectief en hard werken…, dat doen de meeste mensen thuis. Dat noemen ze ‘Overheid nieuwe stijl.’ Mensen werken in groepen en beslissen met elkaar, hoe ze de afgesproken resultaten gaan behalen. 


Dat is nogal een contrast met hoe het een decennium daarvoor was. Vermoedelijk was het toen één van de meest saaie, verouderde, traditionele en hiërarchische organisaties van België. Als je meer gestudeerd had en hoger op de carrière-ladder stond, dan ging je bijvoorbeeld letterlijk een verdieping hoger werken, kreeg je een groter bureau en meer ramen met een mooier uitzicht op Brussel. En natuurlijk: de baas besliste alles.

Rond 2002 kwam Frank Massenhove bij de FOD als nieuwe secretaris/generaal. Hij is een adept van Ricardo Semler en nam zich voor om de FOD rigoureus te gaan vernieuwen. Hij gaf zelf het goede voorbeeld door in 2007 als eerste binnen de organisatie zijn eigen kantoor op te geven en hij zei daarover: “Als iemand het moet doen, dan ben ik het.” Inmiddels is de organisatie rigoureus veranderd en behoort ze nu tot één van de meest hippe werkgevers van België. Hoe bijzonder kan het zijn? Frank van Massenhove bestrijdt daarbij overigens dat de FOD een ‘softe’ organisatie is en hij zegt daarover: “We zijn geen softe organisatie, dat wordt dikwijls gedacht. Als je hier je resultaten niet haalt, dan heb je echt wel een groot probleem.”

Ik wilde dit alles graag met eigen ogen zien en daarom stapten we in het hart van de stad het hoge kantoorgebouw binnen, voor een presentatie en rondleiding. Verrassend genoeg bleken alle gasten net als ons uit Nederland te komen. Geen Belg te bekennen. Welke conclusie kunnen we daaruit trekken? Hoe dan ook, het bezoek bleek zeer de moeite waard. Deze organisatie heeft als missie om de sociale rechten in België te maximaliseren. De manieren hoe ze daar invulling aan geven zijn indrukwekkend te noemen. Bij de FOD gaan ze bijvoorbeeld uit van enkele leidende principes: ‘Iedereen is de regisseur van zijn eigen leven’, ‘De individu is belangrijk’, ‘Productiviteit is alleen hoog, als het onderling goed is’ en ‘Keuzevrijheid is heel belangrijk en dat voeren we door in alles.’ Dit zijn enkele elementen van hun basis-filosofie.

Frank van Massenhove heeft tijdens de organisatievernieuwing flink gehamerd op goede digitalisering. Zo heeft hij tijdens directievergaderingen meerdere keren gezegd: ‘Ik wil niet dat mensen niet thuis kunnen werken omdat onze processen niet op orde zijn.’ Dit mogelijk maken van thuiswerken was overigens niet bedoeld om kosten te besparen. De insteek was het realiseren van een bepaalde cultuur. Het bij-effect was een forse besparing van circa 8 a 9 miljoen euro per jaar, in vergelijking tot de klassieke manier van werken. Maar daar was het in eerste instantie dus niet om te doen. Men wilde simpelweg dat iedereen aangenaam kon werken: ‘De aanpassing van de werkomgeving hielp ons om een bepaalde cultuur te bereiken.’

Enkele waarnemingen en constateringen van mijn bezoek

– ’Gij zult de afgesproken resultaten behalen’;
– Nagenoeg alles wordt gemeten;
– Niemand moet thuis werken, maar dat mag wel;
– 70% minder werkplaatsen nodig, besparing 6 miljoen euro per jaar;
– Clean desk principe en niemand heeft een eigen bureau;
– Iedereen, echt iedereen, heeft een mobiel en laptop om binnen- en buitenhuis te werken;
– Er wordt zoveel mogelijk in de Cloud en vanuit een Dynamic Office gewerkt;
– Gebruik van Microsoft Office Live, waardoor je vergaderingen niet fysiek hoeft bij te wonen;
– Eerste callcenter in België die vanuit thuis werkt;
– Mensen worden gevraagd om de organisatiewaarden te respecteren;
– Vertrouwen is belangrijk en de FOD blijft zoveel mogelijk bij regels vandaan;
– Ter inspiratie zijn 500 voorbeeldgedragingen beschikbaar die passen bij de kernwaarden;
– ‘Er is geen social media policy regel’;
– Prikklokken worden niet meer gecontroleerd (en sommigen blijven dit toch gebruiken);
– Aanname nieuwe collega’s door 3 bedrijfsjuryleden (naast expertise, ook waarden toetsen);
– Evaluatiecycli jaarlijks voor team én individu: 1. kwalitatief, 2. kwantitatief en 3. gedrag (waarden);
– Eén keer per 2 jaar een leiderschapsenquete onder medewerkers;
– Evaluatie van ‘bazen’ door hun collega’s en bij negatieve conclusies stopt het coachen en leidinggeven;
– De FOD deelt met haar omgeving onder het motto: ‘Elke organisatie moet z’n eigen weg vinden’.

Om dit alles te bereiken zijn er door de jaren heen veel informatiesessies georganiseerd en is er volop gewerkt aan het thema leiderschap. Hierdoor staan de leidinggevenden veel dichter bij de mensen die ze begeleiden. Ze zeggen daarover: “Het DNA van je organisatie wordt neergezet door je leidinggevenden. Vandaar dat dit een belangrijke doelgroep is voor cultuurverandering.” Daarbij was en is het voor de FOD belangrijk dat mensen zich ‘happy voelen’. De FOD heeft voor ogen dat mensen zich blij en tevreden voelen. Ze proberen mensen te betalen met ‘geluk in tijd’.

Daarin lijken ze goed geslaagd, want dit wordt zorgvuldig gemeten en zo’n 84% van de medewerkers geeft aan ‘heel blij’ te zijn. Een uitzonderlijk hoog percentage. Veel mensen willen zelfs tot na hun pensioen blijven werken. Ze willen deel uit blijven maken van het verhaal van de FOD en daaraan meeschrijven… 

Die Belgen zijn dus zo gek nog niet! Dat heb ik overigens thuis niet uitsproken richting mijn vrouw, die 50% Belgisch bloed en zelfs de Belgische Nationaliteit heeft. Je weet hoe dat werkt, zo’n conclusie delen wordt daarna jarenlang tegen je gebruikt. Dus laten we dat laatste maar onder ons houden..